Gazneliler Hakkında Bilgi
Samanoğullarında ordu komutanı olan Alp Tigin, Doğu Afganistan'daki Gazne şehrinde bağımsızlığını ilan ederek şehrin adıyla anılan Gaznelileri kurmuştur. Alp Tigin'den sonra iktidara geçen İbrahim Bilge Tigin ve Piri Tigin Samanoğulları Devleti'ne bağlı olarak varlıklarını devam ettirdiler. Gaznelilerin bağımsız bir devlet hale gelmesi ise Sebuk Tigin'in iktidara gelmesi ile gerçekleşmiştir. Bu bakımdan Gazneli Devleti'nin asıl kurucusu Sebuk Tigin'dir. Sebuk Tigin Dönemi'nde Gazneli yönetiminde hanedan uygulamasına başlandı. Dolayısıyla Sebuk Tigin'in ölümü ile iktidara oğlu Mahmut geçti.
Gazneli Mahmut Dönemi'nde devlet en parlak Dönemi'ni yaşadı. Gazneli Mahmut , ülkenin sınırlarını oldukça genişlett. Karahanlılarla birleşerek Samanoğullarının topraklarını paylaştı. Gazneli Mahmut Samanoğullarında kalan Buhara, Horasan, Herat, Belh ve Kabil'i ele geçirdi.
Gazneli Mahmut İran üzerine sefere çıkarak Büveyhouğulları baskı altına aldı. Şii olan Büveyhoğulları Abbasi halifesini tehdit ediyordu. Dolayısıyla Abbasi halifesi Gazneli Mahmut'a "Sultan" ünvanı verdi. Böylece tarihte "Sultan" ünvanını kullanan ilk Türk hükümdarı oldu. Ayrıca Gazneli Mahmut, Abbasi halifeleri adına para bastırdı ve hutbe okuttu. Böylece Selçuklular ve Osmanlılarda devam edecek olan, İslam Dünyası'nın lideri ve koruyuculuğu görevini başlatmış oldu.
Gazneli Mahmut, kuzeyini güvene aldıktan sonra Hindistan'a gidip 17 sefer düzenlenmiştir. Bu seferlerle birlikte Afganistan ve Belücistan'ı kontrol altına aldı. Ceyhun Nehrin'in ötesine kadar sınırlarını genişleterecek İran ve Irak yönünde de seferler ve fetihler yaptı. Gazneli Mahmut Hindistan seferleri ile Kuzey Hindistan'ı ele geçirmiş, bu arada İslamiyet'in yayılmasını sağlamıştır. Ayrıca seferlerden çok büyük ganimetler elde eden Gazneli Mahmut, Belh, Nişabur, Agra gibi merkezlerde parklar, bahçeler, zafer anıtları, camiler gibi muhteşem mimari eserler yaptırdı. Gazneli Mahmut Dönemi'nde Kuzey Hindistan, Türklerin hüküm sürdüğü en güzel memleketlerden biri haline geldi. Gazneli Mahmut'un tarihe etkisi oldukça fazladır. Kuzey Hindistan'da İslamiyeti yayması günümüzde de bölgede İslam topluluklarının yaşamasını sağlamıştır. Bugün Pakistan, Afganistan ve Bangladeş bu dönemin günümüze kalan ardıllarıdır. Bahsedilen ülkelerde günümüzde önemli bir müslüman nüfus yaşamaktadır.
Gazneli Mahmut, yaşadığı dönemde bilime ve sanata verdiği önemle bilinmektedir. Bilim adamlarına ve şairlere özel bir önem vermiş, kendileriyle daima bilgi alışverişi içinde olmuştur. Sultan Mahmut adına pekçok eser yazılarak kendisine sunulmuştur. Bunlardan en ünlüsü Firdevsi'nin Şehname'sidir. Uzun yıllar adalet ve başarılarla saltanat sürdürüp 1030'da vefat etmiştir.
Gazneli Mahmut'un ölümü ile yerine oğlu Mesut geçti. Ancak Mesut ülke yönetiminde deneyimsizdir. Ülke de Selçuklu tehlikesi artmasına rağmen Mesut Kuzey Hindistan'a sefer düzenledi. Selçuklularla 1040 yılında yapılan Dandanakan Savaşı kaybedildi.
Gazneliler bu savaştan sonra toplarlanamadı ve Hindistan'a çekilmek zorunda kaldı. Daha sonra Afgan kökenli Gurlular tarafından yıkıldı.(1187)
Gazne halkı Afgan, Hindu, Fars ve Türk boylarından oluşmaktaydı. Dolayısıyla çok çeşitli milletleri ve kültürlerin bir araya gelmesinden bir kültür oluştu. Çok geniş alan kaplayan Gazne Devleti'nde otorite, tamamı Türklerden oluşan merkezi orduya dayanmaktaydı. Bir süre sonra Gazne ordusu farklı milletlerden gelen insanların bir araya getirilmesi ile oluşturulmuştur. Çeşitli milletleri birbirlerine denge unsuru olarak kullanan Gazneliler, bir grup ayaklandığında diğerini üzerlerine göndererek dengeyi sağlamaya çalışıyordu.
